Takip ettiğin biri açtığı hesapla yılda milyonlar kazanmış. Bir başkası işini bırakıp şirket kurmuş, şimdi her sahnede “asla vazgeçme” diyor. Belki sen de denedin ve olmadı. Aklında şu soru var: Herkes başardı da bir tek ben mi kaldım?
Bu bölümde hayatta kalan yanlılığını konuşuyorum. Gördüğümüz başarı dünyayı değil, süzgeci anlatır. Sahneye çıkıp konuşanlar eve dönmeyi başaranlardır; aynı yolu deneyip kaybolanların hikâyesini kimse anlatmaz.
Piyango talihlisinin konuşmasından İkinci Dünya Savaşı’nda dönmeyen uçaklara, Diagoras’ın “dua edip boğulanlar nerede?” sorusundan her hafta doğru tahmin gönderen borsa dolandırıcılığına kadar, kayıpları görmeden çıkardığımız derslerin neden yanıltıcı olduğunu anlatıyorum. Sonunda bir başarı hikâyesiyle karşılaştığında uygulayabileceğin dört adımlık Payda Testi’ni ve bu modelin ne zaman işe yaramadığını konuşuyoruz.
Payda Testi:
1. Başarı hikâyesini gör, yol haritasını öğren.
2. Başlangıç avantajlarını listele: aile, para, çevre, zamanlama, şans.
3. Bu avantajlar olmadan aynı şeyi deneyenleri düşün.
4. Kendine sor: Bunu kopyalayabilir miyim?
Pay manşete çıkar, ders paydadadır.
Yazının tamamı:
Başarılı insanlardan tavsiye almadan önce soracağın 4 soru
Takip ettiğin biri, açtığı yeni sosyal medya hesabıyla yılda milyonlar kazanmış.
BÖLÜMLER
0:00 Giriş
0:53 Piyango talihlisinin konuşması
2:17 Gördüğün başarı süzgeci anlatır
4:22 Dönmeyen uçaklar
7:54 Kayıplar neden görünmez?
9:36 Borsa tahmini dolandırıcılığı
12:52 Bültenle zengin olmak
14:54 Payda Testi
18:15 Bu model ne zaman işe yaramaz?
20:08 Kapanış
BAHSİ GEÇEN KAYNAKLAR
- xkcd #1827, “Survivorship Bias”, Randall Munroe (xkcd.com/1827, CC BY-NC 2.5)
- Sahil Bloom’un hayatta kalan yanlılığı tanımı
- Arthur Eddington’ın balık ağı analojisi
- Abraham Wald ve Columbia Üniversitesi İstatistik Araştırma Grubu
- Nassim Nicholas Taleb, Siyah Kuğu (sessiz kanıt)
- Cicero, Tanrıların Doğası Üzerine
- My First Million podcast’i, Shaan Puri ve Milk Road bülteni
- Jim Collins, İyiden Mükemmel Şirkete (2001)
KAYITTAN MİNİK BİR NOT
Wald’ın orijinal raporları oldukça teknik ve orduya ne yapması gerektiğini söylemiyor. “Zırhı motora koydular” kısmı, hikâyenin sonradan anlatılagelen hâli.
AKIL MODELLERİ KULÜBÜ
Akıl modellerini birlikte uygulamak, konuşmak ve tartışmak için bir kulüp kurduk. 26 Kasım’daki ilk canlı buluşmaya kadar kurucu fiyatla katılabilirsin:
